nl
Nl
En

Schrikkeljaar 2020 & Perpetual Calendar

11 februari 2020

Altijd bij de tijd met de Perpetual Calendar

Het jaar 2020 is een schrikkeljaar. Dat betekent dat dit jaar geen 365 maar 366 dagen telt, door een extra dag in de maand februari. Voor mechanische horloges is dit van oudsher een uitdaging geweest, want hoe zorg je ervoor dat het uurwerk rekening houdt met die 29e dag in de 2e maand?

De eeuwigdurende kalender, perpetual calendar of QP – quantième perpetual -, is een van de meest geliefde horologische complicaties onder liefhebbers vanwege zijn praktische nut. Laten we eerst eens bekijken hoe zo’n schrikkeljaar (Engels: leap year) eigenlijk ontstaat.

Schrikkelen

Normaalgesproken heeft de aarde er ongeveer 365 dagen, 5 uur, 48 minuten en 45 seconden voor nodig om rond de zon te draaien; het zogenaamde ‘tropisch jaar’, ‘zonnejaar’ of ‘astronomisch jaar’, waaraan de seizoenen verbonden zijn. Als we ons niets van die extra uren, minuten en seconden aan zouden trekken, zouden we elke vier jaar bijna een dag tekort komen: Oud en Nieuw zou dan bijna een dag te vroeg worden gevierd. Ook zou de lente elke honderd jaar ongeveer 24 dagen vroeger beginnen.
Om dit verschil te compenseren werd in de toenmalige Juliaanse kalender het schrikkeljaar ingevoerd, waarbij elke vier jaar op 29 februari een extra dag aan het jaar werd toegevoegd.

Gregoriaans vernuft

Het was Paus Gregorius de XIII die een radicale hervorming invoerde in 1582. Hij vond dat de Christelijke feestdagen zonder vaste datum, zoals Pasen, te ver van hun originele vieringsdatum afdreven, doordat zij de cyclus van de zon en seizoenen volgden. Om te voorkomen dat al die extra dagen ook weer voor een overschot zouden zorgen (elke 400 jaar 3 dagen), bedacht de Italiaanse wetenschapper Aloysus Lilius – die de nieuwe Gregoriaanse kalender ontwikkelde voor de paus – de volgende regel: er is een schrikkeljaar als het jaartal restloos deelbaar is door 4, maar niet door 100 – tenzij het jaartal restloos deelbaar is door 400.
Zo is 2020 een schrikkeljaar, net als 2004, 2008, 2012 en 2016 (allemaal deelbaar door 4, maar niet door 100). Ook 1600 (deelbaar door 400) was een schrikkeljaar. 1700, 1800 en 1900 waren dat niet (deelbaar door 100, maar niet door 400) en 2000 weer wel.
De Gregoriaanse kalender is sinds het begin van de 20e eeuw over de hele wereld de standaard kalender. In 1927 was Turkije het laatste land dat de Gregoriaanse kalender officieel invoerde.
 

Horloge-uitdaging

In 1762 slaagde de Engelse horlogemaker Thomas Mudge erin een mechanisme te ontwikkelen dat rekening hield met alle voorwaarden van Aloysus Lilius. De perpetual calendar complicatie die hij bedacht, verscheen voor het eerst in een polshorloge in 1925: het was een uurwerk uit een hangend dameshorloge uit 1898, dat door Patek Philippe was aangepast. Maandenlang waren getrainde horlogemakers bezig om het in elkaar te zetten, niet zo gek als je bedenkt dat sommige onderdelen maar eens in de vier jaar in actie hoefden te komen.

Vandaag de dag zijn de grote horlogehuizen nog altijd lang bezig bij het maken van horloges met eeuwigdurende kalender. Daar staat tegenover dat een perpetual calendar die in 2020 het levenslicht ziet, de komende tachtig jaar niet bijgesteld hoeft te worden (wel geserviced!). Pas in 2100 zullen de horloges handmatig weer goed moeten worden gezet.
Merken als Patek Philippe, Jaeger-LeCoultre, Breguet en IWC zien nu uitdaging in het maken van het dunst mogelijke horloge met perpetual calendar, damesmodellen met eeuwigdurende kalender, of een nieuwe vormgeving waardoor de kalender op een andere manier afgelezen kan worden: met extra subdials, roterende dag/datumaanduidingen,  retrograde wijzers of zelfs een combinatie met andere complicaties, zoals chronografen en minute repeaters. Op de perpetual calendar kan daarom nog eeuwen gevarieerd worden.

Afbeeldingen bij dit nieuwsbericht